Wajonger bespaart bedrijf geld

Onderzoek: anders organiseren van werkprocessen creëert ‘passende banen’
VAN ONZE VERSLAGGEEFSTER NANDA TROOST
AMSTERDAM
Bedrijven kunnen geld besparen door eenvoudige banen te creëren voor Wajongers en anderen met afstand tot de arbeidsmarkt. Dan verdoen hoger opgeleiden geen dure tijd met goedkope klussen, terwijl hun collega een volwaardige baan heeft. Een proef met 88 Wajongers in het Slotervaartziekenhuis leverde gemiddeld een besparing op van 4.500 euro per jaar per Wajonger.

Dit blijkt uit een onderzoek dat de Universiteit van Maastricht en uitkeringsinstantie UWV in het Amsterdamse ziekenhuis hebben uitgevoerd. Door een herontwerp van de werkprocessen kan op grote schaal passend werk worden gecreëerd voor mensen met afstand tot de arbeidsmarkt, zegt Fred Zijlstra, hoogleraar arbeids- en organisatiepsychologie aan de Universiteit van Maastricht. ‘Een Wajonger in dienst nemen is dus niet alleen liefdadigheid. Bedrijven kunnen er ook mee besparen.’
Met ingang van volgend jaar moet het bedrijfsleven banen leveren waardoor arbeidsgehandicapten in een gewone baan bij een gewoon bedrijf aan de slag kunnen. In 2015 moeten er 6 duizend Wajongers aan de slag kunnen en dat loopt op tot in totaal 100 duizend in 2026. Met ingang van volgend jaar moet het bedrijfsleven banen leveren waardoor arbeidsgehandicapten in een gewone baan bij een gewoon bedrijf aan de slag kunnen. In 2015 moeten er 6 duizend Wajongers aan de slag kunnen en dat loopt op tot in totaal 100 duizend in 2026. Die banen – de overheid levert er nog eens 25 duizend – horen bij de Participatiewet waarmee het kabinet vanaf 2015 zo veel mogelijk mensen met een uitkering aan een baan wil helpen. Dat moet een bezuiniging van 1,6 miljard euro opleveren. Arbeidsgehandicapten en Wajongers (240 duizend), krijgen voorlopig voorrang. Het is ook de bedoeling dat mensen uit de bijstand (433 duizend) in het bedrijfsleven aan de slag gaan, zo nodig in aangepaste banen.

De animo om een Wajonger in dienst te nemen is niet groot. Een kleine 5 procent van de bedrijven heeft er een in dienst, 40 procent zegt dit te overwegen. Als belangrijkste hindernissen zien werkgevers de bureaucratie en het moeten opdraaien voor kosten waar geen productie tegenover staat. Met ‘boegbeeld’ Aart van der Gaag (voorzitter van uitzendkoepel ABU) zoeken ze voorbeelden van Wajongers die het goed doen en ‘het verhaal vertellen’. Werkgeversvereniging AWVN reageert positief op het Maastrichtse onderzoek. ‘Dit is de duurzaamste manier om banen voor de doelgroepen uit de Participatiewet beschikbaar te maken. En bedenk dat bedrijven uiteindelijk niet duurder uit willen zijn’, zegt de woordvoerder van de AWVN.

Overgekwalificeerd
Door toegenomen efficiëntie en hogere productiviteit is sinds de jaren negentig eenvoudig werk weggerationaliseerd, zegt Zijlstra. ‘Met als resultaat dat veel werkenden bijna eenderde van hun tijd werk uitvoeren waarvoor ze overgekwalificeerd zijn. Door bij een bedrijf of organisatie de elementaire taken op te sporen worden nieuwe functies gecreëerd, waarvoor Wajongers kunnen worden opgeleid.’
Het merendeel van de Wajongers is aangewezen op eenvoudig werk; 70 procent heeft een ontwikkelingsstoornis, de helft van hen heeft in meer of mindere mate een verstandelijke beperking. Slechts één op de tien arbeidsgehandicapten is geschoold op hbo- of universitair niveau. Het overgrote deel heeft geen startkwalificatie en komt van de praktijkschool of uit het speciaal onderwijs. Deze jonggehandicapten zijn niet in staat meer te verdienen dan 75 procent van het minimumloon.
In het Slotervaartziekenhuis zijn sinds 2010 bijna negentig Wajongers zonder startkwalificatie begonnen aan de bedrijfsopleiding van een jaar. Ongeveer eenderde is afgevallen, bijna 70 procent heeft een mbo-1-kwalificatie gehaald.
‘Het is training on the job’, zegt Henny Mulders, adviseur inclusieve arbeidsorganisatie van het UWV. ‘Ze moeten vaak nog leren wat werken is, hoe je omgaat met collega’s of klanten en patiënten. In een werkomgeving met structuur en een vaste begeleider gaat dat heel goed.’ Lang niet iedereen die na een jaar met vier dagen stage en één dag les – van docenten van het ROC Amsterdam – klaar is, blijft bij het Slotervaart. De Wajongers zijn uitgewaaierd over de regio Amsterdam en werken bijvoorbeeld in de schoonmaak, catering en logistiek, maar ook in een vakantiepark en een sterrenhotel.
Het vergt wel een cultuuromslag onder het zittende personeel, leert de ervaring in het Slotervaart. Verpleegkundigen op de afdeling geriatrie hadden aanvankelijk hun bedenkingen dat een Wajonger de bedden ging opmaken en iets ging brengen of halen bij het laboratorium of röntgenafdeling. ‘We zijn toch begonnen, op proef, zodat we konden zien wat het oplevert en wat het aan werk bespaart’, zegt Bernard van de Fels, multi-unithoofd geriatrie. ‘Nu is iedereen enthousiast. We hebben meer tijd voor de zorg voor de patiënt en daar zijn we voor opgeleid.’

Kaasmaker
Een gevangenis en een grote kaasfabrikant hebben inmiddels belangstelling getoond om te worden doorgelicht op het scheppen van eenvoudige banen. Zijlstra: ‘Bij de kaasmaker zijn tien Wajongers begonnen. Een van hen draait nu de kazen tijdens het rijpingsproces. Nee, zo’n baan wordt niet bedreigd door de robotisering. Om te voelen hoe de kaas rijpt zijn voorlopig nog mensenhanden nodig. In de gevangenis gaan ze geen gevangenen bewaken, maar controleren ze brandblussers of maken ze de sleutelsets compleet.’
Voor bedrijven zit de winst erin dat de Wajonger via loondispensatie alleen wordt betaald voor zijn prestaties. De aanvulling tot het minimumloon komt voor rekening van het UWV. Dat geldt ook voor de begeleidingskosten. Of de Wajonger die laatste kosten ‘terugverdient’ moet volgens Zijlstra worden afgezet tegen de kosten – zoals uitkeringen – die de overheid maakt als er ‘niets’ wordt gedaan.
‘Daarnaast zijn er ook niet kwantificeerbare opbrengsten, zoals levensgeluk van mensen die nu weer aan de maatschappij kunnen meedoen. Dat maakt een volledige kosten-batenanalyse moeilijk. De vraag waar het echt om draait, is in wat voor maatschappij we willen leven. Willen we dat iedereen meetelt of alleen de grootsten, sterksten, jongsten en mooisten? Dat laatste houden we niet vol. Die vijver wordt door de vergrijzing steeds kleiner.’

Een dag uit een nieuwe baan
– Eten ronddelen en patiënten zo nodig helpen bij het eten
– Bedden opmaken of afhalen
– Voor de lunch tafeldekken, eten op tafel zetten en patiënten helpen bij het eten
– Schoonmaken, linnengoed en incontinentiemateriaal aanvullen
– Bloed- en urinemonsters naar het laboratorium brengen
– Patiënten naar de röntgenafdeling brengen en ophalen
– Medicijnen ophalen bij de apotheek
– Vuile was wegbrengen en schoon linnengoed ophalen bij de linnenkamer
– Dossiers en patiëntenstatussen naar het archief of andere afdelingen brengen
– Prullenbakken legen en vuilniszakken afvoeren

Dit artikel is afkomstig uit De Volkskrant van woensdag 29 oktober.

 

Dit bericht is geplaatst in Geen categorie. Bookmark de permalink.